Bir tartışmadan sonra hiç kendine şunu söylediğin oldu mu?

“Acaba ben mi yanlış hatırlıyorum?”

Ya da bir olay yaşandıktan sonra karşı tarafın sürekli “Öyle bir şey olmadı”, “Sen her şeyi abartıyorsun”, “Yine yanlış anladın”, “Çok hassassın” demesi seni kendi hafızandan ve hislerinden şüphe ettirmeye başladı mı?

İşte gaslighting, özellikle romantik ilişkilerde kişinin yaşadığı olayları, duygularını veya kendi algısını sürekli sorgulamasına neden olabilen bir manipülasyon biçimini anlatmak için kullanılan bir terimdir.

Ancak önemli bir ayrım var: Her anlaşmazlık gaslighting değildir. Bir insanın bir olayı senden farklı hatırlaması, her zaman seni manipüle ettiği anlamına gelmez.

Gaslighting’de asıl dikkat edilmesi gereken şey, bunun tekrarlayan bir davranış örüntüsüne dönüşmesi ve kişinin kendi algısına güvenini zayıflatmasıdır.

Gaslighting ne demek?

Gaslighting, kişinin kendi yaşadıklarını, hatıralarını, duygularını veya algısını sorgulamasına neden olacak şekilde gerçekliğinin sürekli çarpıtılması ya da inkâr edilmesiyle ilişkilendirilen bir manipülasyon biçimidir.

Terim, 1938 tarihli Gas Light adlı tiyatro oyunundan geliyor. Hikâyede kişinin algısının inkâr edilmesi, kavramın bugün kullanılan anlamına kaynaklık ediyor.

Örneğin partnerinin “Bunu hiç söylemedim.” demesi tek başına gaslighting kanıtı değildir. Fakat bunu sürekli yapıyor, daha önce söylediği şeyleri inkâr ediyor, senin hafızanı küçümsüyor ve sonunda “Acaba gerçekten ben mi uyduruyorum?” noktasına gelmeni sağlıyorsa konu farklı bir boyuta taşınabilir.

Gaslighting ile normal tartışma arasındaki fark nedir?

İki kişinin bir olayı farklı hatırlaması normal olabilir.

Normal bir anlaşmazlık: “Ben o konuşmayı böyle hatırlamıyorum.”

Gaslighting örüntüsü: “Sen zaten hiçbir şeyi doğru hatırlamıyorsun. Sürekli kafanda olaylar yaratıyorsun.”

İlk cümlede iki farklı hatırlama olabilir. İkinci durumda ise kişinin hafızasına ve algısına sistematik şekilde saldırılması söz konusu olabilir.

❤️ İlişkide gaslighting nasıl anlaşılır?

Gaslighting çoğu zaman tek bir cümleden anlaşılmaz. Daha çok tekrarlayan davranışlara bakmak gerekir. Aşağıdaki örneklerden biri tek başına partnerin kesinlikle gaslighting yaptığı anlamına gelmez. Ancak davranışların sürekli tekrarlanması ve seni kendi algından şüphe ettirmesi önemli bir uyarı işareti olabilir.

1. Yaşanan olayları sürekli inkâr etmek

Bir olay yaşanıyor. Sen bunu hatırlıyorsun. Fakat partnerin “Öyle bir şey hiç olmadı.” diyor. Sen konuşmayı hatırladığını söylediğinde “Sen yine kafanda bir şeyler kurmuşsun.” diye cevap veriyor. Böyle bir durum sürekli tekrarlandığında kişi zamanla kendi hafızasına güvenmekte zorlanabilir.

2. Sürekli “çok hassassın” denmesi

Bir davranış seni gerçekten kırıyor. Bunu anlatıyorsun. Karşılığında “Çok hassassın”, “Her şeyi büyütüyorsun”, “Şaka yaptım” gibi cevaplar alıyorsun. Burada önemli olan duygularının sürekli geçersizleştirilip geçersizleştirilmediğidir.

3. Tartışmanın sonunda kendini sürekli suçlu bulmak

Başlangıçta konuştuğunuz konu partnerinin yaptığı bir davranış. Ama tartışmanın sonunda sen özür diliyorsun ve neden özür dilediğini bile tam olarak bilmiyorsun. Bu durum sürekli tekrarlanıyorsa ilişki içindeki iletişim biçimini yeniden değerlendirmek faydalı olabilir.

4. Sürekli özür dilemeye başlaman

Gerçekten yaptığın bir hata için özür dilemek sağlıklıdır. Ancak sırf tartışmanın bitmesi için, ne yaptığını anlamadan veya aslında haksız olmadığını düşündüğün halde sürekli özür diliyorsan ilişki dinamiğine bakmak gerekir.

5. Arkadaşlarına anlatmaktan çekinmek

Kişi ilişkide yaşananları yakınlarına anlatmamaya başlayabilir. “Belki gerçekten sorun bende.” diye düşünerek partnerinin davranışlarını açıklamak için sürekli bahaneler üretebilir.

6. Karar vermekte zorlanmaya başlamak

Eskiden kendi kararlarını rahatlıkla verirken artık sürekli “Acaba doğru mu düşünüyorum?” diye kendini sorguluyor olabilirsin. Kendi kararlarını verme hakkının giderek ortadan kalkması ilişkinin genel dinamiğini değerlendirmeyi gerektirebilir.

7. Konu sürekli değişiyor

Partnerine belirli bir davranışı hakkında soru soruyorsun; konuşma bir anda senin başka bir hatana geliyor. Bir tartışmada konunun başka yerlere gitmesi her zaman manipülasyon değildir. Fakat sürekli olarak asıl sorudan kaçmak ve bütün sorumluluğu karşı tarafa çevirmek sağlıksız bir iletişim örüntüsü olabilir.

8. “Ben böyle davranıyorsam sen sebep oldun” denmesi

“Beni sen bu hale getirdin.” gibi ifadeler kişinin kendi davranışının sorumluluğunu tamamen karşı tarafa yüklemesine neden olabilir. İnsanlar birbirlerinden etkilenebilir; ancak herkes kendi davranışının sorumluluğunu taşır.

Gaslighting her zaman bilinçli mi yapılır?

Burada kesin konuşmamak önemli. Bir kişinin davranışının gaslighting olarak değerlendirilmesi için onun zihninden ne geçtiğini kesin olarak bilemeyiz. Bazı insanlar manipülatif davranışları bilinçli şekilde kullanabilir; bazıları ise çatışma sırasında savunmaya geçebilir veya sorumluluktan kaçabilir. Bu nedenle tek bir konuşmaya bakarak kesin etiket koymak doğru değildir.

Gaslighting ile yalan söylemek aynı şey mi?

Hayır. Bir insan yalan söyleyebilir. Gaslighting ise kişinin kendi yaşadığı gerçeklikten şüphe etmesine yol açan daha geniş bir davranış örüntüsünü ifade eder.

Gaslighting ile kıskançlık aynı şey mi?

Hayır. Kıskançlık bir duygu olabilir. Ancak kıskançlık telefonunu zorla kontrol etmeye, kimlerle görüşeceğini belirlemeye, sosyal çevrenden uzaklaştırmaya veya sürekli nerede olduğunu sorgulamaya dönüşüyorsa konu yalnızca kıskançlık olmaktan çıkabilir.

Gaslighting yaşayan biri neden kendinden şüphe eder?

Davranış sürekli tekrarlandığında kişi zamanla kendi değerlendirmesini ikinci plana atabilir. Önce “Bunu gerçekten hatırlıyorum.” dersin; sonra “Belki yanlış hatırlıyorum.” demeye başlayabilirsin. Döngü uzadığında kişi kendi kararlarına ve duygularına güvenmekte zorlanabilir.

Peki “Ben mi abartıyorum?” diye düşünüyorsan?

Hemen “Kesinlikle gaslighting yaşıyorum.” sonucuna ulaşmak doğru değildir. Bunun yerine olaylara dışarıdan bakmayı dene.

• Bu davranış bir kez mi oldu, sürekli mi tekrarlanıyor?
• Duygularımı ifade ettiğimde dinleniyor muyum?
• Partnerim kendi hatalarını kabul edebiliyor mu?
• Tartışmalardan sonra sürekli ben mi özür diliyorum?
• Kendi hafızama ve kararlarıma güvenim azaldı mı?
• Arkadaşlarımla veya ailemle konuşmaktan çekiniyor muyum?
• Sınır koyduğumda saygı görüyor muyum?
• Kendimi daha özgür mü, daha kontrol altında mı hissediyorum?

Bu sorular bir gaslighting testi değildir; ilişkinin iletişim biçimini değerlendirmene yardımcı olabilir.

Sağlıklı ilişkide anlaşmazlık nasıl görünür?

Sağlıklı ilişki, hiç tartışmayan iki insan anlamına gelmez. Önemli olan sonrasında ne olduğudur.

Sağlıklı iletişimde kişi “Seni böyle hissettirdiğimi fark etmemiştim.”, “Ben olayı farklı hatırlıyorum ama senin nasıl hissettiğini anlıyorum.” veya “Burada benim de hatam var.” diyebilir.

Amaç her zaman “Kim haklı?” sorusunu kazanmak değildir. Bazen asıl soru “Bu sorunu birbirimizi ezmeden çözebilir miyiz?” olmalıdır.

Gaslighting varsa ne yapılabilir?

Öncelikle kendini suçlamamaya çalış.

1. Yaşadıklarını yaz: Önemli konuşmaları ve olayları not etmek zaman içinde değerlendirme yapmana yardımcı olabilir.

2. Güvendiğin biriyle konuş: Güvendiğin bir arkadaş, aile üyesi veya uygun bir uzmanla konuşmak yaşadıklarına dışarıdan bakmana yardımcı olabilir.

3. Sınırlarını fark et: “Benim için kabul edilemez olan ne?” sorusunu kendine sor.

4. Davranışa bak, söze değil: “Bir daha asla yapmayacağım.” demek kolaydır; asıl önemli olan davranışın değişip değişmediğidir.

5. Güvenliğini önceliklendir: Tehdit, fiziksel şiddet, zorlayıcı davranış veya ciddi korku varsa mesele yalnızca iletişim problemi değildir. Güvenliğin öncelikli olmalı ve destek istemelisin.

❌ İnternette sık yapılan bir hata: Her tartışmaya “gaslighting” demek

Partnerin seninle aynı fikirde değilse gaslighting değildir. Bir olayı senden farklı hatırlıyorsa gaslighting olmak zorunda değildir. Hatalı bir şey yaptıktan sonra özür dilemesi gaslighting değildir. Bir tartışmada iki tarafın da sinirlenmesi de tek başına gaslighting değildir.

Burada önemli olan tek olay değil, tekrar eden davranış örüntüsüdür.

❤️ Gaslighting ile narsisizm aynı şey değildir

Bir kişiye sırf manipülatif davranışları olduğu için “narsist” etiketi koymak doğru değildir. Narsistik kişilik bozukluğu klinik bir tanıdır ve bunu yalnızca bir uzmanın değerlendirmesiyle ilişkilendirmek gerekir. Bu yüzden Kızlar Toplanın olarak kişilere internet üzerinden psikolojik tanı koymak yerine davranışları konuşmayı tercih ediyoruz.

🌿 Bazen en önemli soru “Gaslighting mi?” değildir

Bir ilişkide yaşadığın şeyin teknik olarak gaslighting olup olmadığını anlamaya çalışmak önemli olabilir. Ama bazen daha önemli soru “Bu ilişkinin içinde kendimi nasıl hissediyorum?” sorusudur.

Kendini sürekli küçülmüş, suçlu, korkmuş, açıklama yapmak zorunda veya kontrol altında hissediyorsan bunun adından bağımsız olarak ilişkiyi ciddiyetle değerlendirmeye değer.

❤️ Kızlar Toplanın’dan küçük bir not

Bir ilişkide hata yapmak, yanlış anlaşılmak, tartışmak ve farklı düşünmek normaldir.

Ama sürekli olarak “Ben gerçekten bunu yaşadım mı?”, “Acaba sorun tamamen bende mi?”, “Neden her tartışmanın sonunda özür dileyen ben oluyorum?” diye düşünmeye başladıysan, ilişkinin iletişim biçimine bakmak önemli.

Bir ilişkide sevgi kadar saygı, güven, kişisel alan ve sınırlar da olmalı.

Kendi hislerini ciddiye almak için önce başkasının onayını almak zorunda değilsin.

Ayrıca Notlarımızdan inceleyebilirsiniz;

İlişkide Sınır Koymak Nedir? Sağlıklı Sınır Nasıl Konur?

• Birinin Sizi Kıskandığını Nasıl Anlarsınız?
• Erkekler Neden Geç Mesaj Atar?